Έκθεση Λυκείου (από τον Δ. Τσαμαρδίνο, Θεσσαλονίκη)

Θεματική πρόταση, κατακλείδα, αποδεικτικό υλικό (λεπτομέρειες), τα ουσιαστικά λάθη (ανεπάρκεια, πλατειασμός, επανάληψη νοημάτων, άσχετο αποδεικτικό υλικό, υπερβολή κτλ), παραδείγματα προλόγου, περιεχόμενο και κύριο μέρος (διαγράμματα), επίλογος, τρόποι ανάπτυξης των σκέψεών μας, διευκρινίσεις για τον ορισμό και για άλλα ζητήματα, θέματα για εκθέσεις λυκείου, Συνοχή, Συνεκτικότητα, Αλληλουχία, για την περίληψη κ. ά.

Παρασκευή 28 Απριλίου 2017

21) Συνοχή, Συνεκτικότητα, Αλληλουχία

4.343

(Παράκληση 6/920/22 Σημειώστε τα σχόλιά σας για τις αναρτήσεις μου, θετικά ή αρνητικά. Θα είναι μια ικανοποίηση για την προσπάθεια που κατέβαλα. Ακόμα και τα αρνητικά θα βοηθούσαν να διορθώσω κάποια σημεία- ευχαριστώ)

Συνοχή λέμε κυρίως το λεκτικό δέσιμο της μιας παραγράφου με την άλλη, το δέσιμό τους δηλαδή με λέξεις ή με προτάσεις.
-Συνεκτικότητα λέμε κυρίως τη νοηματική σύνδεση της μιας παραγράφου με την άλλη. (*)

(*) Γενικά: Η λέξη, ο όρος, Συνοχή χρησιμοποιείται και για την πρόταση (οπότε εννοούμε το λεκτικό δέσιμο της μιας λέξης της πρότασης με την άλλη λέξη). Ή ακόμα και για το λεκτικό δέσιμο δυο προτάσεων μεταξύ τους. Το ίδιο συμβαίνει και με τον όρο Συνεκτικότητα: Μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για τη νοηματική σύνδεση της μιας λέξης με την άλλη έτσι ώστε όλες μαζί οι λέξεις μιας πρότασης να βγάζουν ένα νόημα και να μη είναι ανόητες και ακαταλαβίστικες. Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί και για τη νοηματική σύνδεση δυο προτάσεων μεταξύ τους.

-Πολλοί εξάλλου, χρησιμοποιούν τους όρους αυτούς και για ένα ολόκληρο κείμενο, οπότε μιλάνε για συνοχή κειμένου και εννοούνε το λεκτικό δέσιμο όλων των παραγράφων του κειμένου μεταξύ τους και για συνεκτικότητα του κειμένου, οπότε εννοούν τη νοηματική σύνδεση όλων των παραγράφων του κειμένου μεταξύ τους. (Έτσι, μπορεί να σας ρωτήσει ο καθηγητής σας πώς επιτυγχάνεται η συνοχή στην τάδε πρόταση, ή μεταξύ δυο προτάσεων, ή μεταξύ δύο παραγράφων, οπότε θα του πείτε ότι επιτυγχάνεται με αυτές και με εκείνες τις λέξεις. Ή να σας ρωτήσει για τη συνεκτικότητα μεταξύ δυο προτάσεων, ή δυο παραγράφων ή όλων των παραγράφων ενός κειμένου, οπότε θα του απαντήσετε ότι επιτυγχάνεται με τα νοήματα τάδε και τάδε που είναι μεταξύ τους συγγενικά- πχ στη μια παράγραφο εξετάζεται ότι βία υπάρχει πάντοτε, στην άλλη τα αίτια που προκαλούν τη βία, στην άλλη τα αποτελέσματα που φέρνει η βία, στην άλλη τι πρέπει να γίνει για να περιοριστεί η βία).
-( ΒΛΕΠΕ στο σχολικό Συντακτικό το δεύτερο κεφάλαιο που έχει τίτλο συνδυασμοί λέξεων, όπου γίνεται λόγος για το συνταίριασμα των λέξεων μιας πρότασης από συντακτική και από σημασιολογική άποψη, ένας πρώτος λόγος δηλαδή για τη συνοχή και τη συνεκτικότητα των λέξεων μιας πρότασης, πχ "ένας νέος άντρας έκλεισε με δύναμη τήν πόρτα του αμπελώνα").

- Ας δούμε όμως τη συνοχή και τη συνεκτικότητα ως προς τη μια παράγραφο με την άλλη, που θα μας βοηθήσει να δούμε πιο βαθιά και λεπτομεραικά τα θέματα αυτά:

ΠΙΟ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΑΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΧΗ:

-Όπως οι προτάσεις μιας παραγράφου συνδέονται μεταξύ τους με λέξεις ή φράσεις, έτσι και οι παράγραφοι μεταξύ τους συνδέονται με λέξεις, ή φράσεις, αλλά επιπλέον και με προτάσεις ολόκληρες.

Αυτές τις λέξεις, φράσεις ή προτάσεις τις ονομάζουμε ή διαρθρωτικές ή συνοχής δυο παραγράφων μεταξύ τους, ή απλώς συνδετικά.

Ας δούμε μερικά παραδείγματα για να γίνουν κατανοητοί μερικοί από τους τρόπους της σύνδεσης.

Πολλές φορές οι παράγραφοι συνδέονται με την επανάληψη μιας λέξης. Παράδειγμα:

Άλλες φορές χρησιμοποιούμε μια συνώνυμη λέξη. Στο παρακάτω παράδειγμα η λέξη «κατασκευή» χρησιμοποιείται στην &3 ως συνώνυμη της λέξης «επιχείρημα»:

Αλλά είναι δυνατό και με ένα επίρρημα να συνδεθεί η μια παράγραφος με την άλλη. Η παρακάτω &4 συνδέεται με την προηγούμενη με το επίρρημα «όταν», αλλά και με την επανάληψη της λέξης «γνώμη»:

«&1 Μια από τις πολλές σημασίες της ελληνικής λέξης ‘’λόγος’’ είναι εκείνη που την ταυτίζει με . . . . το επιχείρημα. &2 Τα εγχειρίδια της Λογικής ορίζουν το επιχείρημα διαλογισμό . . που συντίθεται για να αποδείξει την αλήθεια ή το ψεύδος [ ενός ισχυρισμού]. & 3 Πρόκειται . . . για μια λογική κατασκευή που γίνεται για να βεβαιώσει ή για να ανασκευάσει ‘’έναν ισχυρισμό’’, ‘’ μια γνώμη’’. &5 Όταν δεν πείθουμε το ακροατήριό μας, λόγου χάρη το πλήθος σε μια συνέλευση, η ερώτηση που προβάλλεται ή υπονοείται, είναι: Ποιόν ή ποιους λόγους έχεις για να υποστηρίζεις αυτή τη γνώμη;»

Άλλες φορές συνδέονται δυο παράγραφοι με την παράλειψη μιας ολόκληρης πρότασης. Παράδειγμα παράλειψης ολόκληρης πρότασης είναι η περίπτωση που σε μια παράγραφο καταλήγουμε σε δυο συμπεράσματα και στην επόμενη παράγραφο θεωρούμε ως θεματική της πρόταση το δεύτερο συμπέρασμα της προηγούμενης παραγράφου, χωρίς να το ξαναγράψουμε.

Σε πολλές περιπτώσεις εξάλλου για να έρθουμε σε μια νέα παράγραφο, χρησιμοποιούμε ολόκληρες προτάσεις που μας διευκολύνουν – που μπορούμε να τις πούμε διευκολυντικές θεματικές προτάσεις-. Η νέα παράγραφος συνδέεται τότε με την προηγούμενη, ή και με όλες τις προηγούμενες με αυτή τη διευκολυντική θεματική πρόταση. Παραδείγματα:

-α) Έστω ότι εξετάζουμε σε μια παράγραφο τα αίτια της βίας και για να πάμε στην επόμενη όπου θα εξετάσουμε τα αποτελέσματα της βίας, αρχίζουμε την επόμενη με την πρόταση «ας εξετάσουμε τώρα ποια αποτελέσματα φέρνει η βία». (οπότε συνεχίζουμε λόγου χάρη με τα εξής : Τα αποτελέσματα είναι . . . αυτά και εκείνα).

-β) Ή έστω ότι τελειώσαμε το αποδεικτικό μας κείμενο και θέλουμε να ανακεφαλαιώσουμε τα συμπεράσματα στα οποία καταλήξαμε στις διάφορες προηγούμενες παραγράφους, οπότε την ανακεφαλαιωτική μας παράγραφο την ξεκινάμε λόγου χάρη με την πρόταση «Ας ανακεφαλαιώσουμε τώρα τα συμπεράσματα στα οποία καταλήξαμε στις προηγούμενες παραγράφους μας».

Άλλοι τρόποι σύνδεσης δυο παραγράφων μεταξύ τους είναι:

Α, λέξεις ή εκφράσεις ή προτάσεις που αντιθέτουν (αν και, εντούτοις, εξάλλου κτλ), που δηλώνουν χρονικές σχέσεις (πχ όταν αναλύσουμε αυτό, τότε συμπεραίνουμε το άλλο).

Β, η αντικατάσταση μιας λέξης με αντωνυμία, με συνεπώνυμη ή υπερώνυμη, ή με άλλη γενικότερου όρου (πχ φοιτητής> σπουδάζουσα νεολαία), ή που παρουσιάζει νοηματική συγγένεια (πχ συνολικό ποσό, συνολική αμοιβή).

Ας σημειωθεί ότι ένας όρος (λέξη ή φράση) μπορεί ορισμένες φορές να υπαχθεί σε περισσότερους από έναν τρόπους σύνδεσης.

{ Ας σημειωθεί επίσης, πρόσθετα, ότι οι τρόποι σύνδεσης των αποδεικτικών παραγράφων μεταξύ τους, διαφέρουν από τους τρόπους σύνδεσης των περιγραφικών και των αφηγηματικών παραγράφων. Εκεί οι τρόποι σύνδεσης είναι λιγότεροι και πιο απλοί. Στην περιγραφική παράγραφο οι παράγραφοι συνδέονται μεταξύ τους κυρίως με τους τοπικούς προσδιορισμούς ∙ όσον αφορά στην αφήγηση, οι παράγραφοι συνδέονται μεταξύ τους κυρίως με χρονικούς προσδιορισμούς. Ενώ στην απόδειξη οι τρόποι σύνδεσης των παραγράφων μεταξύ τους είναι περισσότεροι και όπως είδαμε πιο πολύπλοκοι}.

ΠΙΟ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΑΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ
- Πώς πετυχαίνουμε τη νοηματική σύνδεση της μιας παραγράφου με την άλλη; Πώς πετυχαίνουμε δηλαδή την συνεκτικότητα των παραγράφων; - Είναι πολύ απλό. Όπως μέσα σε μια παράγραφο δεν αλλάζουμε την πλευρά του θέματος, αλλά παραμένουμε και εξετάζουμε την ίδια πλευρά από το θέμα, αυτή δηλαδή που αναφέρεται στη θεματική πρόταση, έτσι και στο κείμενο δεν αλλάζουμε το γενικό θέμα για το οποίο γράφουμε το κείμενο. - Δεν αλλάζουμε λοιπόν το αρχικό θέμα για το οποίο γράφουμε το κείμενό μας, αλλά παραμένουμε στο ίδιο. - Απλώς, σε κάθε παράγραφο εξετάζουμε και από μια πλευρά του γενικού θέματος.

Έτσι, αν γενικό θέμα στο κείμενό μας είναι λχ το περιβάλλον, σε μια παράγραφο εξετάζουμε και μιλάμε για τον ορισμό- τι εννοούμε δηλαδή περιβάλλον, στην άλλη για το από πότε ο άνθρωπος άρχισε να επεμβαίνει έντονα και να καταστρέφει το περιβάλλον- ιστορική ανασκόπηση, στην άλλη για τις αιτίες που καταστρέφουμε το περιβάλλον, στην άλλη τα αποτελέσματα από την καταστροφή του, στην άλλη τι νομίζουμε ότι πρέπει να γίνει για να σταματήσει ή έστω να περιοριστεί η καταστροφή του, κτλ).
{Πώς καταστρέφεται η συνεκτικότητα; Έστω ότι έχουμε ως θέμα για την έκθεσή μας "η καταστροφική του φυσικού περιβάλλοντος", και έστω ότι γράφουμε στην πρώτη παράγραφο τον ορισμό για το τί εννοούμε φυσικό περιβάλλον, στη δεύτερη τα αίτια που οδηγούν στην καταστροφή του, και ξαφνικά στην τρίτη παράγραφο μιλάμε για το οικογενειακό μας περιβάλλον και το πόσο καλό είναι. Τότε με την τρίτη παράγραφο καταστρέψαμε τη συνεκτικότητα των παραγράφων μας. Η συνεκτικότητα, λοιπόν, καταστρέφεται αν σε μια παράγραφο ξεφύγουμε από το κεντρικό θέμα για το οποίο γράφουμε την έκθεσή μας}.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο για την αλληλουχία
-Για την αλληλουχία θα πω τα εξής: Αλληλουχία είναι να έχουν όλες οι προτάσεις μιας παραγράφου σχέση μεταξύ τους, να μην είναι δηλαδή η μια άσχετη με την άλλη, και επιπλέον όλες οι προτάσεις της παραγράφου να είναι σε λογική σειρά, δηλαδή σε τάξη, και όχι ανάκατα. - Ας τα δούμε όλα αυτά με δυο παραδείγματα (και μετά θα παραθέσω τι λένε φιλόλογοι σε δυο άλλα μπλοκ).
- 1^ο ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ: Θεματική πρόταση: Βία υπήρχε πάντα. Βασικές προτάσεις (ή με άλλη ορολογία: αποδεικτικές προτάσεις, ή προκείμενες): Στην αρχαιότητα βία υπήρχε με τη μορφή της δουλείας, στο μεσαίωνα με τη μορφή της Ιεράς Εξέτασης, και από εκεί και πέρα μέχρι τις μέρες μας εμφανίζεται ως αποικιοκρατία, ως φασισμός, ναζισμός, σταλινισμός, χωρίς να λείψουν οι υποδουλώσεις λαών και κρατών, ή ακόμα και ο ξεριζωμός ή αφανισμός ολοκλήρων πληθυσμών. - ΣΧΟΛΙΑ: Η θεματική πρόταση, υποστηρίζεται από βασικές προτάσεις και είναι στην αρχή της παραγράφου. Ακολουθούν μετά οι βασικές προτάσεις που είναι τοποθετημένες με χρονολογική σειρά (η πρώτη αφορά την αρχαιότητα, η δεύτερη το μεσαίωνα, οι υπόλοιπες τη μετέπειτα εποχή μέχρι σήμερα).
-2^ο ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ (αντιστροφή του πρώτου, όπου η θεματική πρόταση είναι στο τέλος ως συμπέρασμα): Βασικές προτάσεις (ή με άλλη ορολογία: αποδεικτικές προτάσεις, ή προκείμενες): Στην αρχαιότητα βία υπήρχε με τη μορφή της δουλείας, στο μεσαίωνα με τη μορφή της Ιεράς Εξέτασης, και από εκεί και πέρα μέχρι τις μέρες μας εμφανίζεται ως αποικιοκρατία, ως φασισμός, ναζισμός, σταλινισμός, χωρίς να λείψουν οι υποδουλώσεις λαών και κρατών, ή ακόμα και ο ξεριζωμός ή αφανισμός ολοκλήρων πληθυσμών. Συμπέρασμα: Όπως μας πιστοποιεί η Ιστορία, βία υπήρχε πάντα, όπως βέβαια και στις μέρες μας.
ΑΝΤΙΓΡΑΦΩ ΤΑ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΑΠΟ ΔΥΟ ΑΛΛΑ ΜΠΛΟΚ
Α) ΑΡΝΗΤΙΚΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ: Από ιστολόγιο όπου γράφει ο φιλόλογος Γιάννης Ουσταμπασίδης: [. . .] γ) Αλληλουχία ( = λογική σειρά νοημάτων ) π.χ στην πρόταση : «Πολιτισµός είναι το σύνολο των επιτευγµάτων του ανθρώπου στον υλικοτεχνικό τοµέα, στην ποίηση και στον ηθικοπνευµατικό τοµέα» > η φράση «στην ποίηση» δεν έχει αλληλουχία. [σ.σ. η ποίηση περιλαμβάνεται στον ηθικοπνευματικό τομέα, άρα είναι περιττή και διασπά την αλληλουχία των δυο άλλων φράσεων. Θα έφθανε να πούμε "στον υλικοτεχνικό τομέα και στον ηθικοπνευματικό τομέα" και θα είμασταν σωστοί].
Β) Από ιστολόγιο των εκπαιδευτηρίων Δούκα [. . . ] 4. Αλληλουχία Νοημάτων Οι λεπτομέρειες μιας παραγράφου πρέπει να συνδέονται λογικά, ώστε η μια να απορρέει από την άλλη. Με την εξασφάλιση λογικής αλληλουχίας ο αναγνώστης κατανοεί την πορεία της σκέψης και μπορεί να ελέγχει την ορθότητα των ιδεών μας. Αντίθετα, η έλλειψη λογικής αλληλουχίας οδηγεί σε λογικά χάσματα, αντιφάσεις και αυθαίρετα συμπεράσματα, που ζημιώνουν την παράγραφο. Προσθήκη 12/8/12:

Κείμενο του μαθητή ή μαθήτριας Π. Κ. της Γ ΄ Λυκείου (!!!)

Αντιγραφή από βιβλίο του 1979 του γνωστού φιλόλογου Νίκου Γρηγοριάδη «Η παράγραφος», σελ. 51:

Ρυθμό λέμε την εντύπωση που μας προκαλεί η επανάληψη σε κανονικά χρονικά διαστήματα ενός ακουστικού ή κιναισθητικού ερεθίσματος.//Από το εκνευριστικό χτύπημα ενός παιδικού τυμπάνου ως τις λεπτεπίλεπτες ηχητικές αποχρώσεις της ποίησης και της μουσικής υπάρχει μια αδιάκοπη εξέλιξη και εκλέπτυνση της ανθρώπινης ευαισθησίας στο ρυθμό.// Οι άνθρωποι χρησιμοποιούν το τέχνασμα του ρυθμού για να κινήσουν την προσοχή και το ενδιαφέρον των άλλων ∙ η συγκινησιακή δύναμη που κρύβει ο ρυθμός μπορεί να τραβήξει την προσοχή μας, ακόμη κι όταν είμαστε αφοσιωμένοι κάπου αλλού.// Η ομοιοκαταληξία και η παρήχηση είναι φυσικοί τρόποι που δίνουν έμφαση στο ρυθμό της γλώσσας με την επανάληψη όμοιων ήχων σε κανονικά διαστήματα.// Οι διαφημιστές και όσοι γράφουν τα πολιτικά συνθήματα δείχνουν ιδιαίτερη αγάπη στην παρήχηση και την ομοιοκαταληξία: «Συνιστούμε ΣΚΙΠ, συνιστούμε ΣΚΙΠ, πλένει καθαρά, πλένει βιολογικά», «Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία», «Δε σε θέλει ο λαός, παρ’ τή μάνα σου κι εμπρός», είναι συνθήματα χωρίς ίσως καμιά λογοτεχνική αξία, αλλά οι ήχοι τους χαράζουν στο μυαλό μας μια ρυθμική ηχώ που δύσκολα ξεχνιέται.
ΣΧΟΛΙΑ μου: 1) Τρία θαυμαστικά στο μαθητή/μαθήτρια Π. Κ. συγγραφέα του παραπάνω κειμένου, για τις σωστές σκέψεις που εκφράζει και για την καλή διατύπωση. 2) Έχω χωρίσει το κείμενο σε μέρη. Όλα τα μέρη μιλούν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο για το ρυθμό. Αυτό δένει νοηματικά το ένα μέρος με το άλλα, έτσι ώστε όλα μαζί να αποτελούν ένα ενιαίο κείμενο, οπότε έχουμε Συνεκτικότητα Νοημάτων. Επίσης έχουμε Αλληλουχία Νοημάτων, γιατί πουθενά δεν παρεμβάλλεται σκέψη που να μη μιλάει για το ρυθμό. Τέλος ως προς τη Συνοχή: στο κείμενο αυτό επιτυγχάνεται κυρίως με τη λέξη «ρυθμός» και τα παράγωγά της «στο ρυθμό», «ρυθμική ηχώ», και στο τέλος με τις λέξεις ομοιοκαταληξία και παρήχηση. 3) Σε κάποια σημεία αντί της λέξης ρυθμός θα μπορούσε ίσως προς αποφυγή της συχνής επανάληψης αυτής της λέξης, να χρησιμοποιηθεί η λέξη «ερέθισμα, ή κιναισθητικό ερέθισμα», μια και ήδη από την αρχή ο/η συγγραφέας παρομοιάζει τον ρυθμό με κιναισθητικό ερέθισμα. Αλλά αυτό το λάθος, είναι μικρό μπροστά στις σπουδαίες σκέψεις που παραθέτει.
==========

Τα ιστολόγιά μου

20) Σχέδια έκθεσης Λυκείου

Α) - Ας δώσω ένα γενικό σκαρίφημα (δηλαδή ένα πολύ πρόχειρο σχεδιάγραμμα) για το τι περιέχει ο Πρόλογος, το ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ και ο Επίλογος.

- Ας σημειώσω όμως πρώτα, ότι πολλές φορές ορισμένες πλευρές τις βάζουμε ή στον πρόλογο ή στο κύριο μέρος, και ορισμένες ή στο κύριο μέρος ή στον επίλογο.

► ΣΚΑΡΙΦΗΜΑ:

-Πρόλογος: (βλέπε στη 10η ανάρτηση:) μπορεί να ξεκινήσει με την ιστορική ανασκόπηση, ή με κάτι άλλο, πχ με το πρόβλημα που θα μας απασχολήσει, ή με τον ορισμό.

-ΤΟ ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ π ε ρ ί π ο υ περιέχει τις εξής πλευρές:

>Ορισμό της έννοιας > εκτός αν τον ορισμό της έννοιας τον βάλουμε ως πρόλογο.

>Ιστορική ανασκόπηση > εκτός αν τη βάλουμε ως πρόλογο.

>Αποτελέσματα δυσμενή > ή ευμενή, αν το θέμα ζητάει να γράψουμε τα ευμενή.

>Αιτίες δυσμενείς > ή ευμενείς ,αν το θέμα ζητάει να γράψουμε τις ευμενείς.

>Μήπως κάτι γίνεται με υπερβολή και όχι με μέτρο;

>Πώς θα περιοριστούν τα δυσμενή αποτελέσματα

και οι δυσμενείς αιτίες > εκτός αν το θέμα δεν μας ζητάει κάτι τέτοιο, οπότε αυτό θα το γράψουμε με πολύ συντομία στον επίλογο.

> Πώς θα ενδυναμώσουμε τα ευμενή αποτελέσματα και αίτια > εκτός αν το θέμα δεν μας ζητάει κάτι τέτοιο, οπότε αυτό θα το γράψουμε με πολύ συντομία στον επίλογο.

Επίλογος: Περιέχει την παράγραφο με ανακεφαλαίωση των συμπερασμάτων μας, την παράγραφο με το γενικό συμπέρασμα, αν πρέπει να γράψουμε τέτοια παράγραφο, και τις παραγράφους (*) πώς θα περιορίσουμε τα δυσμενή αποτελέσματα και αίτια ή πώς θα ενδυναμώσουμε τα ευμενή, αν αυτές δεν τις βάλαμε στο κύριο μέρος.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

1) Ό,τι γράψουμε στον πρόλογο δεν το ξαναγράφουμε βέβαια στο κύριο μέρος. Ένας πρόλογος καλό είναι να μην ξεκινάει με ορισμό, αλλά με κάτι άλλο, πχ με ιστορική ανασκόπηση. Αν πάντως δυσκολευόμαστε να βρούμε κάτι ως πρόλογο, τότε ξεκινάμε με ορισμό για να μη χάνουμε την ώρα μας. (Άρα πρέπει να συνηθίσουμε να βρίσκουμε προλόγους που θα ξεκινάν με κάτι άλλο και όχι με ορισμό που κανονικά ανήκει στο Κύριο Μέρος της έκθεσης).

2) Το πώς θα περιορίσουμε τα δυσμενή αποτελέσματα και αίτια, ή πώς θα ενδυναμώσουμε τα ευμενή, ανάλογα με το θέμα θα τα βάλουμε ή στο Κύριο Μέρος ή στον επίλογο.

3) Ο επίλογος περιέχει την παράγραφο με την ανακεφαλαίωση των κυριότερων συμπερασμάτων μας, ή την παράγραφο με το γενικό μας συμπέρασμα και μια δυο άλλες πολύ σύντομες παραγράφους (* πχ πως θα περιορίσουμε τα δυσμενή αποτελέσματα ή τα δυσμενή αίτια). Σε ορισμένες περιπτώσεις κλείνει με μια προτροπή ή ευχή.

Β) Η φιλόλογος Ελένη Σκαλιστή - Δερέκα στην Ιστοσελίδα της έγραψε κείμενο με θέμα την Εξειδίκευση. Θα παραθέσω το σχεδιάγραμμα του κειμένου της και μετά θα κάνω ένα μικρό σχόλιο:
- Πρόλογος: με ιστορική ανασκόπηση της εξειδίκευσης,
- Κύριο Μέρος: 1, Ορισμός της έννοιας ''εξειδίκευση'', 2, Αιτίες που μας ωθούν σε εξειδίκευση, 3, Θετικά αποτελέσματα από την εξειδίκευση, 4, Αρνητικά αποτελέσματα από την εξειδίκευση,
- Επίλογος : Αντιμετώπιση των αρνητικών αποτελεσμάτων (= τι πρέπει να κάνουμε).

ΣΧΟΛΙΟ ΜΟΥ: Όπως θα παρατηρήσατε η συγγραφέας γράφει και για τα θετικά και για τα αρνητικά αποτελέσματα. Υπάρχουν δηλαδή περιπτώσεις που θα γράψουμε και για τα θετικά και για τα αρνητικά αποτελέσματα, πχ αν μας το ζητάει το θέμα της έκθεσης.

Γ) Στο μπλοκ ‘’ Πολυφροντιστήριο . . .telepedia.net ‘’ βρήκα ένα μικρό κείμενο με θέμα τα Ανθρώπινα δικαιώματα, κείμενο που μπορεί να χωριστεί κατά τη γνώμη μου με τον παρακάτω τρόπο, που καλό είναι να τον έχουμε υπόψη μας:

- ΠΡΟΛΟΓΟΣ: Ορισμός: Τα ανθρώπινα δικαιώματα συνίστανται στη δυνατότητα . . .

- ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ: Ιστορική ανασκόπηση . . .

- ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ: Είναι σαφές ότι η ύπαρξη ανθρώπινων δικαιωμάτων είναι βασική προϋπόθεση για την ανάπτυξη και την πρόοδο ενός κράτους.

- ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ (ΠΑΡΑΒΙΑΣΕΙΣ): Παρ’ όλα αυτά, ακόμα και σήμερα,. .. και δημοκρατικές κυβερνήσεις παραβιάζουν κάποια από αυτά . . .

- ΕΠΙΛΟΓΟΣ: (Προτάσεις για το τι πρέπει να κάνουμε:) Η υπεράσπιση τους λοιπόν . .. είναι ζήτημα πολιτισμού και ηθικής .. . Είναι αναγκαίο, η παγκόσμια κοινή γνώμη να βρίσκεται σε εγρήγορση και να εξεγείρεται όταν θεμελιώδη δικαιώματα παραβιάζονται [. . .].

ΣΧΟΛΙΑ ΜΟΥ: Ο/η συγγραφέας συντάσσει για ένα πολύ μεγάλο θέμα ένα μικρό κείμενο γι’ αυτό του δίνει μια συνοπτική, περιληπτική, μορφή. Αρχίζει με ορισμό, οπότε ως Πρόλογο θεωρούμε την παράγραφο που περιέχει τον ορισμό. Το Κύριο Μέρος αρχίζει με Ιστορική ανασκόπηση, συνεχίζει με τα ευμενή Αποτελέσματα που φέρνουν τα ανθρώπινα δικαιώματα, όταν γίνονται σεβαστά σε ένα Κράτος, και με το τι Καταστάσεις αντιμετωπίζουν σήμερα τα ανθρώπινα δικαιώματα σε ορισμένες χώρες (ότι δηλαδή πολλές φορές παραβιάζονται). -(Να πω ακόμα ότι στο κείμενο αυτό βρίσκουμε και την πλευρά "κατάσταση", σε ποια δηλαδή κατάσταση βρίσκονται σήμερα σε ορισμένες χώρες τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ας έχουμε, λοιπόν, υπόψη μας ότι κι εμείς σε ένα κείμενό μας μπορεί να εξετάσουμε και να αναφέρουμε σε τι κατάσταση βρίσκεται το 'πράγμα' για το οποίο γράφουμε την έκθεσή μας, όπως εδώ το 'πράγμα' που το λέμε "ανθρώπινα δικαιώματα").
==========

Τα ιστολόγιά μου

Τρίτη 9 Σεπτεμβρίου 2014

19) Η περίληψη στην έκθεση λυκείου, κλπ

ΑΝΤΙΓΡΑΦΑ ΑΥ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Περίληψη, πώς γίνεται
(Σημείωση: για την Περίληψη κειμένου μιλάνε βέβαια τα σχολικά βιβλία, όπως και πολλά μπλοκ φιλολόγων. Εδώ μεταφέρω την άποψη φοιτητή που υπογράφει Scandal (Πέτρος), που την έγραψε στο μπλοκ ischool/e-steki.gr . Μεταφέρω σε διασκευή κάποια κύρια σημεία από την άποψή του- για τα υπόλοιπα που είναι αρκετά και ενδιαφέροντα παρακαλώ αυτόν που με διαβάζει να ανατρέξει στο μπλοκ ischool).
1. Η περίληψη έχει πληροφοριακό χαρακτήρα, οπότε η εισαγωγή της είναι προτιμότερο να ξεκινά με αναφορά στο συγγραφέα ή στο κείμενο. 2. Η περίληψη μπορεί να υποκαταστήσει το αρχικό κείμενο σε περιπτώσεις που θέλουμε σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα να πάρουμε μια ιδέα για το περιεχόμενο του κειμένου. 3. Είναι προσωπική δημιουργία αυτού που την κάνει, αλλά σε καμία περίπτωση δεν προδίδει το πνεύμα του συγγραφέα του αρχικού κειμένου. Πώς γίνεται: 1. Επισημαίνουμε το θεματικό κέντρο του κειμένου.2. Διακρίνουμε τα ουσιώδη στοιχεία του κειμένου από τα επουσιώδη. 3. Δίνουμε συνοπτικά το περιεχόμενο κάθε παραγράφου ή κάθε νοηματικής ενότητας ή κάθε ή κεφαλαίου (ανάλογα με την έκταση του αρχικού κειμένου). 4. Χρησιμοποιούμε προσωπική έκφραση: Δεν αρκεί κάποιος να επαναλαμβάνει κάθε φράση αφαιρώντας όσο το δυνατόν περισσότερες λέξεις και βρίσκοντας συνώνυμα των λέξεων, γιατί τότε πρόκειται για μηχανική εργασία σύντμησης του κειμένου και όχι για μια εργασία που προέρχεται από τη βαθύτερη κατανόησή του. 5. Σεβόμαστε το νόημα του κειμένου: αποδίδουμε στην περίληψη το περιεχόμενο του κειμένου, χωρίς να σχολιάζουμε ή να κρίνουμε τα αναφερόμενα σε αυτό, έστω κι αν διαφωνούμε με αυτά. [. . . .]
ΠΡΟΣΘΗΚΗ: Κατά την άποψή μου: Η Περίληψη έχει σχέση με την αφαίρεση= αφαιρώ από ένα κείμενο τα περιττά, και αναφέρω μόνο τα ουσιώδη, τα κυριότερα δηλαδή από αυτά που περιέχει το κείμενο. -Με άλλα λόγια, αναφέρω τα κυριότερα συμπεράσματα και τις κυριότερες προκείμενες με βάση τις οποίες βγήκαν αυτά τα συμπεράσματα. -Στο νέο κείμενο που κάνω (στην περίληψη) αναφέρω μόνο τα κυριότερα που είπε ο συγγραφέας του, χωρίς να ασκώ, χωρίς να κάνω, κριτική αν είναι σωστά ή όχι. - Η Περίληψη γίνεται για να κατατοπιστεί κάποιος με συντομία στο τι είπε σε ένα κείμενο του ένας συγγραφέας.. Βήματα> -Για να κάνω περίληψη ενός κειμένου, πρέπει πρώτα από όλα να κατανοήσω καλά εγώ ο ίδιος το κείμενο. Να δω ποιος το γράφει και σε ποιους το απευθύνει, αλλά και γιατί το γράφει. Μετά να σημειώσω τα κυριότερα που περιέχει το κείμενο. Τρίτο βήμα είναι να ξαναδιαβάσω αυτά που σημείωσα, να δω αν παρέλειψα κάτι που δεν έπρεπε και να το συμπληρώσω, ή αν έβαλα κάτι περιττό να το πετάξω στην άκρη. Τέταρτο βήμα: βλέπω, με ειλικρίνεια όμως, αν είμαι ευχαριστημένος ή όχι , και αν όχι επαναλαμβάνω το τρίτο βήμα. (Το να διαπιστώσω με ειλικρίνεια αν είμαι ευχαριστημένος ή όχι είναι το σοβαρότερο βήμα= αν είμαι ευχαριστημένος, θα είναι και ο καθηγητής που θα το διαβάσει. Αν δεν είμαι ευχαριστημένος, τότε ηρεμώ και με ηρεμία επαναλαμβάνω την όλη διαδικασία). -Άλλα βήματα είναι να προσέξω την διατύπωσή μου, τη σωστή σύνταξη των προτάσεών μου, τη σωστή δόμηση του κειμένου μου και την ορθογραφία. > Η περίληψη είναι ουσιαστικά μια μαθηματική άσκηση. Όπως, εξάλλου, και το γράψιμο μιας έκθεσης.
ΠΡΟΣΘΗΚΗ: Βλέπε για την Περίληψη, εκτός από άλλα ενδιαφέροντα μπλοκ, και το μπλοκ του φιλόλογου Βασίλη Συμεωνίδη στο κεφάλαιο "Αξιολόγηση της Περίληψης Κειμένου".

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ : Θα προτρέψω τους μαθητές και ιδίως της γ΄ λυκείου, να δουν στο διαδίκτυο μπλοκ φιλολόγων που έχουν αναρτήσει τα θέματα των πανελληνίων εξετάσεων των προηγούμενων ετών -τα κείμενα και τις ερωτήσεις και τις απαντήσεις που δίνουν στα ερωτήματα. Να διασταυρώσουν, μάλιστα, τις απαντήσεις που δίνουν αυτοί και εκείνοι οι φιλόλογοι για να αποκομίσουν ευρύτερες γνώσεις και ευρύτερη άποψη. Πχ πώς έκανε την περίληψη ο ένας φιλόλογος και πώς ο άλλος, πώς κατάρτισε στο "κείμενο των 500 λέξεων" τον πρόλογο ή τον επίλογο ο ένας φιλόλογος και πώς ο άλλος. -Προσθήκη: Ο φιλόλογος ΚΩΔΩΝΑΚΗΣ Γ. κάτω από τον τίτλο Νεοελληνική Γλώσσα Γ΄ λυκείου, έχει αναρτήσει στον ιστότοπό του ένα ενδιαφέρον κείμενο, θέτει ερωτήσεις, όπως αυτές που τίθενται στις πανελλήνιες, και προτείνει στους μαθητές να τις απαντήσουν. Κείμενα με παρόμοιες ερωτήσεις θέτουν και άλλοι καλοί και άξιοι φιλόλογοι στα δικά τους μπλοκ. Μπορεί, θέλω να πω, ένας μαθητής να βρει τέτοιες "ασκήσεις" που τον προετοιμάζουν για τις πανελλήνιες και να λύσει όσο μπορεί περισσότερες. -Προσθήκη: Στον ιστότοπο keimena.gr, κάτω από τον τίτλο Γενικές αρχές και τεχνικές υποδείξεις για την αξιολόγηση των γραπτών δοκιμίωντων Γενικών Εξετάσεων, αναφέρονται οδηγίες για το ποια σημεία σε μια έκθεση λυκείου είναι επιθυμητά και ποια ανεπιθύμητα. Προτρέπω τους μαθητές να ρίξουν μια καλή ματιά και να σημειώσουν σε μια κόλλα τα επιθυμητά και απέναντι αυτά που πρέπει να αποφεύγουν. =====

Τα ιστολόγιά μου

Παρασκευή 23 Νοεμβρίου 2012

18) Στοχασμός (συνέχεια στην 5η ανάρτηση)

Στην 5η ανάρτηση αυτού του μπλοκ έγραψα για τον στοχασμό τα εξής:
- "" Τον στοχαστικό λόγο τον κατασκευάζουμε, τον δομούμε, τον συντάσσουμε με ψυχολογικό θα πω, ειρμό. Παραθέτουμε δηλαδή τους συλλογισμούς μας έτσι όπως τους πρωτοσυλλάβαμε χωρίς να τους έχει επεξεργαστεί ο νους μας με αυστηρότητα, χωρίς να έχει παραμερίσει εκείνα που πρέπει να παραμερίσει και να προσθέσει εκείνα που πρέπει να προσθέσει. Εξάλλου, σε πάρα πολλά θέματα δεν υπάρχουν χειροπιαστές αποδείξεις, οπότε για να τα υποστηρίξουμε παραθέτουμε "αποδεικτικές νύξεις", τα αντιμετωπίζουμε δηλαδή με στοχασμό.
-Πάντως, σε ένα αποδεικτικό κείμενο στο τέλος βάζουμε μια δυο παραγράφους με στοχασμό. Λέμε σ' αυτές τι πρέπει να γίνει, τι νομίζουμε ότι πρέπει να γίνει. Έτσι ένα αποδεικτικό κείμενο για τη βία, μπορεί να το κλείσουμε με μια παράγραφο όπου θα λέμε πχ "πόσο ο κόσμος μας αλήθεια, θα ήταν καλύτερος αν δεν υπήρχε βία, αν οι λαοί ήταν αδελφωμένοι, αν αυτό και αν εκείνο. . " = παράδ. 1 .

- Να συμπληρώσω τώρα τα ακόλουθα:
- Τον στοχαστικό λόγο που συντάσσουμε με ψυχολογικό ειρμό, τα σχολικά βιβλία, όπως και ορισμένα μπλοκ φιλολόγων, τον ονομάζουν ελεύθερο στοχασμό, όπου επικρατεί ο συνειρμός: μπορούμε επομένως να τον πούμε ελεύθερο ή συνειρμικό.
- Τον στοχασμό όπου παραθέτουμε αποδεικτικές νύξεις μπορούμε να τον ονομάσουμε βαθυστόχαστο. Τον χρησιμοποιούμε ίσως πιο πολύ, από ότι τον προηγούμενο, στον επίλογο των εκθέσεών μας. Έτσι πχ λέμε " Για να γίνει ο κόσμος μας καλύτερος, πρέπει να εξαλειφθεί η βία, να συναδελφωθούν οι λαοί, να γίνει αυτό και εκείνο" = από εδώ έχουμε αφαιρέσει το συναισθηματικό "πόσο ο κόσμος μας θα ήταν καλύτερος" που χρησιμοποιήσαμε στο προηγούμενο παράδ. 1.
- Ο ελεύθερος στοχασμός είναι πιο κοντά στην λογοτεχνία και στην ψυχαγωγία.
- Ο βαθυστόχαστος στοχασμός είναι πιο κοντά στον αποδεικτικό λόγο, γιατί και ο ένας και ο άλλος λένε απόψεις που μπορούν να ελεγχθούν αν είναι σωστές ή λανθασμένες και κυρίως γιατί και οι δυο χρησιμοποιούν τον ορθολογισμό, και καθόλου το συναίσθημα.
- Ο βαθύς στοχασμός χρησιμοποιεί κυρίως το πρέπει και το θα: πχ "για να γίνει ο κόσμος μας καλύτερος, πρέπει αυτό και εκείνο" ή "θα γίνει ο κόσμος μας καλύτερος αν γίνει αυτό κι εκείνο".

- Υπάρχουν όμως διαβαθμίσεις:
- Ο ελεύθερος στοχασμός, από την απλή ψυχαγωγία με το χιούμορ, μέχρι το να αγγίζει σε ορισμένα σημεία του τον βαθύ στοχασμό.
- Ο βαθυστόχαστος λόγος διαβαθμίζεται από τον απλό ως τον κορυφαίο. Έτσι το να γράψει κανείς σήμερα πώς θα περιοριστεί η βία, ή πώς θα γίνει ο κόσμος μας καλύτερος, ανήκει ίσως στην πρώτη διαβάθμιση του βαθύ στοχασμού μια και έχει διαβάσει πολλά γι' αυτό το θέμα, ενώ οι απόψεις του Πρωταγόρα (483-425 π Χ) για την ποινή, ότι πρέπει να μην είναι εκδικητική αλλά σωφρονιστική και να επιβάλλεται σύντομα για να αποτρέπει τους υπόλοιπους πολίτες από το να διαπράττουν εγκλήματα, ανήκουν στην κορυφή του βαθύ στοχασμού, γιατί ποτέ μέχρι τότε δεν είχε λεχθεί κάτι σχετικό.
- Ο βαθύς στοχασμός κορυφαίων διανοητών είναι αυτός που βελτίωσε και βελτιώνει, που συντέλεσε και συντελεί στην εξέλιξη του πολιτισμού. Πολλά ρητά και αποφθέγματα, όπως βέβαια και πολλά κείμενα κορυφαίων διανοητών, ανήκουν σ' αυτό το είδος στοχασμού.
- (Στον κορυφαίο στοχασμό πρέπει να κατατάξουμε και απόψεις ορισμένων θετικών επιστημόνων, πχ του Δημόκριτου ότι η ύλη αποτελείται από άτομα. Επομένως τον βαθύ στοχασμό μπορούμε να τον διαχωρίσουμε σε εκείνον που καταγίνεται με κοινωνικά ζητήματα και σε εκείνον που καταγίνεται με φυσικά θέματα).

-Θα πω ακόμα ότι υπάρχει και ένα τρίτο είδος στοχασμού: ο μεταφυσικός στοχασμός. Αλλά αυτός εξετάζεται από την επιστήμη της Θεολογίας.
-Πρέπει όμως να σημειώσω ότι πολλά από αυτά που έχει πει έχουνε παίξει τεράστιο ρόλο στην εξέλιξη του πολιτισμού, ιδιαίτερα στην ηθική και στον ανθρωπισμό. Πχ οι δέκα εντολές του Μωυσή, το αγάπα τον πλησίον σου, το μακάριοι αυτοί που αγαπούν και σέβονται την δικαιοσύνη, ο αναμάρτητος πρώτος τον λίθο βαλέτω που ουσιαστικά μιλάει για την επιείκεια, κλπ.
======

Τα ιστολόγιά μου

Τρίτη 18 Σεπτεμβρίου 2012

17) Θέματα εκθέσεων, σχέδια ανάπτυξής τους

-Παραθέτω θέματα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για εκθέσεις- Τα θέματα αναπτύσσονται αρκετά λεπτομερειακά, σαν είδος μελέτης, σαν εκτενή διαγράμματα, από τα εκπαιδευτήρια 'Καίσαρης' (και αναμεταδίδονται από τη φιλόλογο Σωτηρία Σιαμαντούρα στο μπλοκ της).

-Εμείς ως μαθητές : Διαβάζουμε τη μελέτη, που μας κατατοπίζει αρκετά καλά για αυτό ή εκείνο το θέμα, και εάν πρόκειται να γράψουμε έκθεση για το θέμα αυτό, θα επιλέξουμε ποια σημεία από τη μελέτη πρέπει να γράψουμε. Ό,τι γράψουμε θα το πούμε με δικά μας λόγια και όχι σαν αντιγραφή. Για να πούμε κάτι με δικά μας λόγια, πρέπει να το έχουμε κατανοήσει καλά, να το έχουμε αφομοιώσει.

Ακολουθούν τα θέματα και μετά Σημείωσή μου:

Ενδεικτικά διαγράμματα για τα θεματικούς κυκλους της Β Λυκείου

Άτομα με ειδικές ανάγκες (Εργασία)

Ανεργία (Εργασία)
Βιβλίο (Παιδεία)
Εκπαίδευση (Παιδεία)
Ελεύθερος χρόνος- Ψυχαγωγία
Επάγγελμα (Εργασία)
Ισοτιμία δύο φύλων (Εργασία)
Κόμικς (ΜΜΕ)
Λακωνικότητα ( Λακωνικότητα )
ΜΜΕ (ΜΜΕ)
Πληροφόρηση - Παραπληροφόρηση (ΜΜΕ)
Διαδίκτυο (ΜΜΕ)
Ρατσισμός
Ριάλιτι Τηλεπαιχνίδια (ΜΜΕ)
Τηλεόραση (ΜΜΕ)
Τύπος (ΜΜΕ)

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΟΥ:

Ανεργία

-Το θέμα μπορεί να δοθεί με διάφορες μορφές, πχ α/ η ανεργία στην Ελλάδα, ή β/ τα αίτια της ανεργίας γενικά και ιδιαίτερα στην Ελλάδα, ή γ/ τα αίτια της ανεργίας στην Ελλάδα και οι συνέπειες της ανεργίας στη χώρα μας σήμερα, ή δ/ μπορεί το θέμα να δοθεί με οποιονδήποτε άλλο πιο γενικό τρόπο πχ «τι ξέρετε γενικά για την ανεργία»..

-Έκθεση θα γράψουμε ανάλογα με το θέμα. Άλλη λοιπόν έκθεση θα γράψουμε με θέμα το α, άλλη με θέμα το β, άλλη με θέμα το γ, και άλλη με θέμα που θέλει κάτι άλλο για την ανεργία.

-Θέλω δηλαδή να πω στους μαθητές ότι δεν θα γράψουμε έκθεση όπως ακριβώς αναφέρεται στο διάγραμμα των φροντιστηρίων ‘Καίσαρη’. Αλλά ότι θα επιλέξουμε αυτά που χρειάζονται για αυτό ή για εκείνο το θέμα, ότι άλλοτε θα τονίσουμε αυτά και άλλοτε τα άλλα από όσα μας δίνει το διάγραμμα. Ορισμένα είτε γράψουμε το θέμα α ή β ή γ ή δ, θα είναι κοινά , πχ ο ορισμός για το τι λέμε ανεργία, αλλά αρκετά θα είναι διαφορετικά.

-Με άλλα λόγια, το διάγραμμα των φροντιστηρίων Καίσαρη (διάγραμμα που έχει επιμεληθεί η καλή φιλόλογος Γιωτάκου Κωνσταντίνα) είναι για όλες σχεδόν τις περιπτώσεις. Επομένως πιθανόν στο θέμα δ που μας ζητάει να γράψουμε γενικά για την ανεργία σε όλες τις χώρες, να μη γράψουμε αιτίες που αφορούν μόνον την Ελλάδα, πχ την τάση για απόκτηση πανεπιστημιακού πτυχίου.

- Εκείνο τέλος, που συμβουλεύω, είναι να διαβάσετε και άλλα άρθρα για την ανεργία για να αποκομίσετε πληρέστερη εικόνα για αυτό το θέμα.
-Η Συμβουλή μου αυτή αφορά και τα άλλα θέματα που αναπτύσσουν τα φροντιστήρια Καίσαρη.

> Βλέπε και το νέο μπλοκ μου Έκθεση Λυκείου, θέματα και σκέψεις

======

Τα ιστολόγιά μου

Παρασκευή 14 Σεπτεμβρίου 2012

16) Τρόποι ανάπτυξης των σκέψεών μας

Τρόποι ανάπτυξης των σκέψεών μας

1) Ο κλιμακωτός τρόπος (ή πυραμίδα):

-Τις σκέψεις μας μπορεί να τις ξεκινήσουμε γράφοντας στην αρχή μια ‘απλοϊκή’, ‘ασήμαντη’ και πολύ γνωστή (κοινότυπη) θεματική πρόταση, πχ «βία υπήρχε πάντα». Αυτή όμως μπορεί να μας βοηθήσει και να αποτελέσει το έναυσμα για συνθετότερες σκέψεις, για μεταπήδηση σε άλλες σπουδαιότερες πλευρές. Δηλαδή σε πλευρές όπου αυτά που θα πούμε δεν είναι τόσο γνωστά, τόσο κοινότυπα. Πχ:

-Παράγραφος 1^η: Βία υπήρχε πάντα. Τη βρίσκουμε στην αρχαιότητα με τη μορφή της δουλείας, στον μεσαίωνα με την Ιερά Εξέταση, στην μετέπειτα εποχή και μέχρι σήμερα με την αποικιοκρατία, το δουλεμπόριο, με το φασισμό, ναζισμό, σταλινισμό, παναμερικανισμό και παντουρκισμό, κλπ. κλπ. Βία δυστυχώς υπήρχε πάντα και αυτό οφείλεται σε πολλές αιτίες.

-Παράγραφος 2^η: Τη δουλεία στην αρχαιότητα την υπέβαλαν οικονομικοί λόγοι. Το φανατισμό της Ιεράς Εξέτασης στον μεσαίωνα, θρησκευτικοί λόγοι. Την κτηνωδία του ναζισμού οικονομικοί και ιδεολογικοί. Όλοι όμως οι λόγοι μπορούν να αναχθούν σε δυο.

-Παράγραφος 3^η: Αυτό μας αποδεικνύουν και τα προηγούμενα παραδείγματα και τα σημερινά. Τι άλλο ήταν οι θρησκευτικοί λόγοι στον μεσαίωνα από ιδεολογικοί; σε ποιους λόγους παρά οικονομικούς οφείλονταν οι φυλετικές διακρίσεις, που επικρατούσαν μέχρι πριν λίγα χρόνια στη Νότια Αφρική;

-Παράγραφος 4^η: Πολλοί όμως ανάγουν τους λόγους, τις αιτίες δηλαδή, σε μια και μόνο: Σε ιδεολογικούς λόγους, στην ιδεολογία. Άλλοι αντίθετα, τους ανάγουν σε οικονομικούς, στην υλική και μόνον διάσταση.

-Παράγραφος 5^η με το γενικό συμπέρασμα: Ανεξάρτητα όμως από το ποια από τις δυο παραπάνω θεωρίες κατέχει την αλήθεια, ένα είναι το συμπέρασμα για τον σημερινό μέσο άνθρωπο, για τον πολίτη του κόσμου: Οικονομικοί και ιδεολογικοί λόγοι είναι οι αιτίες του βασανισμού του και της ταλαιπωρίας του, της καταδυνάστευσής του από συνανθρώπους του.

Παράγραφος 6^η (επίλογος): Του μένει τελικά, σε σχέση με τους προγόνους του η πικρή γεύση ότι αυτός κατέχει την αλήθεια που βιώνει, και ότι έχει το αναφαίρετο δικαίωμα για προσπάθεια και ελπίδα. Να δει ίσως κάποτε καλύτερες μέρες. Να ζήσουν έστω οι απόγονοί του σε ένα κόσμο χωρίς αυτές τις σκληρές και άκαρδες αιτίες.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Ο παραπάνω τρόπος ανάπτυξης σκέψεων ονομάζεται κλιμακωτός (ή πυραμίδα) και οδεύει από τα ασήμαντα , από τα κοινότυπα, προς τα σπουδαία (από τα απλά προς την κορυφή).

2) Η Αντίστροφη πυραμίδα:

- Οδεύουμε από τα σημαντικά προς τα ασήμαντα. Έστω το εξής πρόχειρο σκαρίφημα:

-Παράγραφος 1^η: Πολλοί ανάγουν τους λόγους, τις αιτίες δηλαδή, που υπάρχει πάντοτε βία σε μια και μόνο: Σε ιδεολογικούς λόγους, στην ιδεολογία είτε φυλετική, είτε θρησκευτική, είτε πολιτική. Άλλοι αντίθετα, τους ανάγουν σε οικονομικούς, στην υλική και μόνον διάσταση.

-Παράγραφος 2^η: Τη δουλεία στην αρχαιότητα, για παράδειγμα, την υπέβαλαν οικονομικοί λόγοι. Το φανατισμό της Ιεράς Εξέτασης στον μεσαίωνα, θρησκευτικοί λόγοι. Την αποικιοκρατία, από την αναγέννηση και μετά, και πάλι οικονομικοί. Την κτηνωδία του ναζισμού στην πιο πρόσφατη εποχή, κυρίως ιδεολογικοί, όπως και τη βαρβαρότητα του σταλινισμού.

-Παράγραφος 3η: Βία δυστυχώς υπήρχε πάντα. Τη βρίσκουμε σε όλες τις εποχές από προϊστορία ακόμα, τη συναντάμε στην αρχαιότητα, στο μεσαίωνα, στην αναγέννηση, στη μετέπειτα εποχή και μέχρι και σήμερα, με αυτήν ή εκείνη τη μορφή, με αυτόν ή εκείνον τον μανδύα.

-Παράγραφος 4^η με το γενικό συμπέρασμα: Ανεξάρτητα όμως από το ποια από τις δυο παραπάνω θεωρίες κατέχει την αλήθεια, ένα είναι το συμπέρασμα για τον σημερινό μέσο άνθρωπο, για τον πολίτη του κόσμου: Οικονομικοί και ιδεολογικοί λόγοι είναι οι αιτίες του βασανισμού του και της ταλαιπωρίας του, της καταδυνάστευσής του από συνανθρώπους του.

Παράγραφος 5^η (επίλογος): Του μένει τελικά, σε σχέση με τους προγόνους του η πικρή γεύση ότι αυτός κατέχει την αλήθεια που βιώνει, και ότι έχει το αναφαίρετο δικαίωμα για προσπάθεια και ελπίδα. Να δει ίσως κάποτε καλύτερες μέρες. Να ζήσουν έστω οι απόγονοί του σε ένα κόσμο χωρίς αυτές τις σκληρές και άκαρδες αιτίες.

======

Τα ιστολόγιά μου

Παρασκευή 7 Σεπτεμβρίου 2012

15) Επίλογος, συνέχεια- η 'αποστροφή' στον επίλογο της έκθεσης

-Σε συνέχεια των όσων αναφέρω στην 11η ανάρτηση για τον επίλογο θα πω και τα εξής:

Η ‘αποστροφή’ στον επίλογο

-‘Αποστροφή’ λέμε μια φράση ή πρόταση που βάζουμε στο τέλος του επιλόγου μας σε μια έκθεση, με την οποία φράση ή πρόταση εκφράζουμε ένα συναίσθημα, μιαν ευχή, μιαν αφανή επιθυμία.

-Με την αποστροφή κλείνουμε την έκθεσή μας λογοτεχνικά, έστω και αν όλο το άλλο κείμενό μας είναι ορθολογικό, δηλαδή με ψυχρή λογική.

-Την ‘αποστροφή’ μπορούμε να την κατακτήσουμε με λίγη εξάσκηση και προσοχή- προσέχοντας δηλαδή το τέλος των κειμένων γνωστών συγγραφέων: Πχ:

-«Βιβλιοθήκη είναι η μνήμη της ανθρωπότητας. Άτιμη μνήμη, αλλά με την οποία θα κατακτήσουμε ένα μέλλον που θα μοιάζει, αδιόρατα, με την ελπίδα μας». (Χορχέ Λουίς Μπόρχες : η Μνήμη της ανθρωπότητας- βλέπε το απόσπασμα που παρατίθεται στο σχολικό βιβλίο ‘Νεοελληνική γλώσσα για το Γυμνάσιο’, τεύχος β ΄ ).

-«Η ειρήνη είναι τα σφιγμένα χέρια των ανθρώπων. Είναι το ζεστό ψωμί στο τραπέζι . . είναι το χαμόγελο της μάνας. Μονάχα αυτό. Τίποτα άλλο δεν είναι η ειρήνη). (σ. σ. = η υπογραμμισμένη φράση μπορεί να χαρακτηριστεί ως η αποστροφή της αποστροφής !)- (Γ. Ρίτσος. Η Ειρήνη, Απόσπασμα από το Νεοελληνική γλώσσα για το Γυμνάσιο, τεύχος β ΄ ).

-«Είναι ο Νεοελληνισμός, όχι δόγμα, σύστημα, διδασκαλία, σχολή, νόμος απαράβατος, αλλά ίσια ίσια ζωή, κίνηση, αντίφαση, αναζήτηση, ταξίδι, θάλασσα ανοιχτή». (Από το δοκίμιο του Γιώργου Θεοτοκά ‘Παράδοση και Ελληνικότητα, βλέπε το στα Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας για τη γ ΄ λυκείου).

- «Για να επιτευχθούν όμως τα παραπάνω, πρέπει να αλλάξει η νοοτροπία μας. Αυτός ο σύντροφός μας, και εχθρός μας μαζί ».(Ίσως έτσι να μπορεί να κλείσει μια έκθεση λυκείου με θέμα τη νοοτροπία μας).

Παρατηρήσεις: 1) Η ‘αποστροφή’ πάντως δεν πρέπει να είναι μελοδραματική, είδος που ανήκει στα αισθηματικά μυθιστορήματα και διηγήματα. 2) Η ‘αποστροφή’ είναι ό,τι ωραιότερο για να κλείσουμε την έκθεσή μας και να την μεταφέρουμε στο λογοτεχνικό επίπεδο.
=======